Khủng hoảng Mỹ - bài 2

[HuongDoanhChu]

Gửi anh chị 2 bài viết của anh Vũ Quang Việt (từ Cục Thống kê của NewYork) viết khá hay về khủng hoảng tài chính Mỹ.

Bài thứ nhất ngày 17/9
Bài thứ hai ngày 16/09
(đăng trên 1 diễn đàn người Việt ở Pháp - nên không tiện quote đường dẫn vào đây) ;)

Cảnh báo của tác giả về ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng vào Việt Nam : "Mọi suy nghĩ ở Việt Nam cần phải tập trung vào bảo đảm ổn định, chấm dứt từ từ lạm phát, chứ không thể tiếp tục theo đuổi con đường tăng GDP một cách ấn tượng với các đầu tư phí phạm, trong khi đa số dân chúng có lương không đủ sống. "


Hoạt động mang tính
xã hội chủ nghĩa của Fed


Vũ Quang Việt (New York)



Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) đã quyết định bơm 85 tỷ USD vốn của để cứu tập đoàn bảo hiểm lớn nhất nước American International Group (AIG) đang có nguy cơ phá sản. Đây là lần thứ ba trong lịch sử và là lần thứ hai trong cùng một tháng, dưới sự chủ tọa của cùng một chủ tịch, Fed bỏ vốn cứu công ty tư nhân. Tại cuộc họp tối 14.9, FED đã quyết định không giảm lãi suất và cho rằng nguy cơ lạm phát tăng đang ở phía trước. Cho đến nay, FED vẫn không nói gì về những định chế cần thiết để kiểm soát thị trường tài chính trong tương lai. Họ còn đang sốt vó lo sửa soạn các hành động mang tính xã hội chủ nghĩa của mình.
Buổi sáng thứ ba cùng ngày, trang chính của báo Wall Street Journal viết rằng bộ mặt tài chính nước Mỹ sẽ thay đổi khi hai công ty đã sống còn và vượt qua cuộc đại khủng hoảng tài chính năm 1930 đã ngã quị và bị xóa tên trên thị trường. Đó là công ty Lehman Brothers với 158 tuổi đời và công ty Merrill Lynch với 94 tuổi đời. Họ đánh giá thị trường tài chính sẽ trở về với thế giới như trước đây đã là: Đó là hoạt động tài chính có kiểm soát với hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò cổ điển của nó, hoạt động cẩn trọng, làm trung gian giữa người có tiền và người đầu tư.
Điều tiên đoán này cũng chưa có gì là chắc. Ngân hàng Bank of America mua Merrill Lynch chỉ vì cho đến nay nó chưa bành truớng nổi ra khu vực kinh doanh tài chính chứng khoán và giấy nợ rác. Và đây là dịp may hiếm có. Hệ thống ngân hàng thuơng mại Mỹ cũng chưa có thể nói là vững chãi trong giai đoạn này, vì nhiều ngân hàng có thể sở hữu rất nhiều giấy nợ rác này. Những giấy nợ này không thể bán được khi cần tiền mặt. Thị trường hiện nay đang quá sợ hãi các loại giấy nợ đầy rủi ro này, nên hầu như thị trường đã đóng băng. Các bảng kết toán tài sản của các công ty tài chính hoặc ngân hàng hiện nay không nói lên được điều gì vì giá trị thực sự của giấy nợ họ sở hữu không biết hiện nay là bao nhiêu (trong sổ họ chỉ ghi theo giá lúc họ mua vào). Nếu vì một lý do nào đó, dân chúng kéo nhau rút tiền thì ngân hàng thương mại ôm nhiều giấy nợ này như là tài sản có, cũng có thể đi đời nhanh chóng nếu như Fed không nhảy vào. Thế nhưng hiện nay Cơ quan Liên bang Bảo hiểm Tiền gửi (Federal Deposit Insurance Corp), cánh tay mặt của Fed, cũng đang cảnh báo là không còn nhiều khả năng vốn và có thể cần thêm tiền vốn từ Bộ Tài chính. Tình hình ở bên Anh cũng rơi vào tình cảnh tương tự.
Tình hình bi đát hiện nay chưa thể chấm dứt chừng nào giá nhà tiếp tục xuống và do đó gía trị các chứng khoán dựa vào nhà đất tiếp tục không có người mua, trong khi đó số người sở hữu nhà mất khả năng chi trả, bỏ của chạy lấy người vẫn tiếp tục tăng.
Vậy Fed có thể làm gì? Có thể nhân danh nhà nước, lấy tiền thuế của dân, làm một hành động cứu nguy khác. Cựu Chủ tịch Fed, Paul Vocker, người có công giải quyết lạm phát cao ở Mỹ thời năm 70-80 đã vừa phát biểu là nên lập công ty mua nợ nhà nước, giống như Resolution Trust corp ngày xưa. Công ty này có trách nhiệm đứng ra mua các chứng khoán rác trên, để lập lại thị trường mua bán. Giá như thế nào là tùy thuộc người bán và kẻ mua. Làm như thế thì rõ ràng là hành động quốc doanh hóa nợ. Quốc hội phải biểu quyết lập ra công ty quốc doanh trên và bỏ vốn (bằng tiền thuế) để công ty trên mua chứng khoán rác. Nếu như thị trường trở lại bình thường, giá trị chứng khoán kia tăng thì nhà nước có thể lời. Nhưng hiện tại nếu làm thì ngân sách phải bỏ tiền. Tức là lấy tiền dân để cứu tư bản lũng đoạn.
Việc phá sản của Lehman và tổ chức lại Merrill Lynch sơ lược cũng cho thấy là kinh tế thành phố NY và London sẽ bị ảnh hưởng mạnh. Ở thành phố NY, khu vực tài chính mặc dù tạo ra 5% việc làm nhưng đến ¼ thu nhập của dân chúng thành phố và 10% ngân sách địa phương (qua thuế). Số người mất việc ở Lehman vì công ty phá sản và tổ chức lại được tính khoảng 11.000 ở New York và 14.000 ở London. Khi bị Bank of America nuốt, rất nhiều nhân viên của Merrill Lynch cũng sẽ bị thải hồi.
Cuối ngày hôm thứ ba, Fed phải hành động vì đề nghị của Fed là hai công ty JPMorgan-Chase và Golden Sachs cho AIG vay 75 tỷ đã không thành công. AIG hiện có khoản đầu tư chứng khoán trên 400 tỷ mà không thể bán để trả lại nếu người bỏ tiền vào tài khoản đầu tư của AIG muốn rút ra. Đây là phần đầu tư rủi ro mà công ty AIG chui vào, không chỉ mua chứng khoán rác mà còn bảo hiểm chứng khoán rác của người các nhà kinh doanh tài chính trên toàn cầu . Phần hoạt động bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ của công ty này được đánh giá là tốt vì đây là hoạt động bị kiểm tra nghiêm ngặt. Nhưng vốn bảo hiểm chứng khoán rác đang thiếu hụt nghiêm trọng khi các chứng khoán này không thể bán được. Tuy không biết mức AIG bảo hiểm tới đâu, các nhà phân tích cho rằng, nếu AIG phá sản, nền kinh tế toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng vì số đầu tư của Trung Quốc, Trung Đông và châu Âu được coi là rất lớn. Tình trạng này cho thấy để bảo đảm an toàn, tín dụng ngân hàng trên thế giới sẽ bị thắt chặt.
17.9.2008
Vũ Quang Việt

[HuongDoanhChu]

Cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ
đi về đâu?



Vũ Quang Việt
Sau khi cứu Bear Stearns, Fed đã phải dồn dập cứu Fannie Mae và Fredie Mac tuần trước, và hiện nay là Lehman, Merrill Lynch, hai công ty tài chính lớn số 4 và số 3 của Mỹ, và công ty AIG, một công ty bảo hiểm lớn nhất Mỹ. Số tiền bỏ ra để cứu nguy vượt hẳn số tiền bỏ ra cứu Bear Stearns. Tình hình nghiêm trọng đã đưa chỉ số chứng khoán vào hôm thứ hai 15/9 xuống hơn 500 điểm, giảm 4,4%.

Fannie Mae và Fredie Mac: hai đại gia cho vay và bảo hiểm nợ mua nhà
Việc cứu Fannie Mae và Fredie Mac là cuộc cứu nạn thuộc loại lớn nhất của nhà nước Mỹ sau thế chiến thứ hai. Hai công ty tư nhân Fannie Mae và Fredie Mac, chủ yếu cho vay và bảo hiểm vay nhà đất, mà hiện nay số nợ của họ đã lên tới trên 5.000 tỷ đô la, lớn hơn một phần ba GDP của Mỹ, và bằng nửa tổng số nợ địa ốc của cả nước. Hai công ty này nguyên là công ty nhà nước được lập ra để bảo hiểm các khoản nợ vay nhà của gia đình nghèo và trung lưu, nhưng sau này được các nhà chính trị nhằm mục đích kiếm phiếu đã cho phép mở rộng, rồi tư nhân hóa, nhưng vẫn được coi là có nhà nước đứng sau lưng trợ giúp. Vì được hiểu ngầm là nhà nước bảo trợ nên hai công ty bành trướng mạnh vào thị trường các loại nợ “rác”, không cần bảo chứng đủ tin cậy, mục đích là làm lợi nhuận nhanh. Các nhà chính trị ủng hộ chúng được tiếng là giúp dân nghèo và trung lưu có nhà cửa, và cũng nhận được tiền ủng hộ ứng cử từ hai công ty trên. Tín dụng thừa thãi, giá nhà lên cao, và bất chấp cảnh báo, Fed vẫn rất nhiều năm giữ lãi suất thấp để bảo vệ thị truờng chứng khoán, và do đó đẩy giá nhà cửa lên mức phi lý. Khi giá nhà đất xuống, đến nay có đến trên 9% số nợ vay trên mất khả năng chi trả, hai công ty trên cũng bị đẩy tới mất khả năng chi trả. Và vì số nợ quá lớn nhà nước phải trực tiếp can thiệp.
Và thêm hai đại gia đầu tư tài chính trên thị trường chứng khoán
và một đại gia bảo hiểm

Một tuần sau khi cứu Fannie Mae và Fredie Mac, ngày thứ hai 15/9/2008, Fed lại đành phải để cho Lehman phá sản và cho phép công ty chứng khoán và đầu tư tài chính Merrill Lynch, có khoản nợ 900 tỷ, sau khi tuyên bố lỗ 40 tỷ đô la, tự cứu bằng cách để cho nhà băng Bank of America mua với giá rẻ một nửa. Còn AIG, một công ty bảo hiểm lớn nhất Mỹ, cũng đang tìm nguồn tài chính tự cứu mình vì những hành động phiêu lưu buôn bán tài chính. Chiều thứ hai cùng ngày, chính phủ Bang New York nơi công ty AIG đặt đại bản doanh đã cho phép nó mượn 20 tỷ từ các công ty con (bảo hiểm ở tiểu bang) để giúp vốn cho hoạt động đầu tư vào chứng khoán rác, còn Fed thì đề nghị hai công ty tài chính lớn là JPMorgan và Golden Sach bỏ ra 70 tỷ cho AIG vay ngắn hạn. Chưa biết họ có đồng ý không.
Không ai có thể tiên đoán được là tình hình sẽ đi đến đâu vì những tiên đoán trước đây cho rằng tình hình đã ổn định đều sai cả. Lehman vào đầu tháng 7 có số nợ là 600 tỷ và tất nhiên là số chứng khoán tương đương là 600 tỷ, đã phải chịu bán lỗ, thu về 30 tỷ (với giá 20 xu đối với mỗi đồng đô la ghi trên chứng khoán), tưởng như có đủ tiền để giải quyết vấn đề nhưng thực sự không đủ và đến hôm nay thì phá sản.

Nguyên nhân bất ổn định hiện nay bắt nguồn từ đâu?

Bất ổn tài chính bắt nguồn từ những “phát minh” về tài chính trong thời gian qua, qua đó thế đứng của ngân hàng đã dần dần bị các công ty kinh doanh tài chính đánh đổ dần, trong lúc Fed chỉ được giao nhiệm vụ kiểm sát hệ thống ngân hàng. Fed đã cứu công ty tài chính Bear Stearns. Dù không thuộc nhiệm vụ của họ, Fed đã vào cuộc với hy vọng là chận đứng được tình hình hoảng loạn tài chính, nhưng thật ra họ đã lầm. Tình hình khủng hoảng tiếp tục mở rộng và Fed không thể đứng ra cứu tiếp, vì đây không phải là nhiệm vụ của Fed, và về mặt chính trị cũng như khả năng vốn, Fed không thể tiếp tục cứu. Các công ty tư nhân này đã đòi quyền tự do kinh doanh tài chính làm giầu, không chịu bất cứ sự kiểm soát nào của Fed, thì Fed không thể lấy thuế của dân để cứu chúng. Bơm tiền cứu sẽ đẩy mạnh thêm lạm phát, hiện nay nếu tính theo 12 tháng chấm dứt vào tháng 7 vừa qua thì lạm phát đã là 5,6%, nhưng nếu tính dựa vào 3 tháng qua thì lạm phát đã ở mức rất cao là 10,6% một năm và đang tăng, và không kể thực phẩm và năng lượng thì mức lạm phát tương đương là 2,5% và 3,5%. Các chuyên gia đều đánh giá rằng lạm phát sẽ tăng trong năm tới. Và như thế khả năng tăng lãi suất cho vay trên thế giới để kiềm chế lạm phát cũng là điều khó tránh. Đây là điều Fed sẽ phải nhức đầu: Tăng tín dụng để cứu nguy các đại gia hay kiềm chế lạm phát?

Phát minh tài chính vừa qua là gì?

Đó là việc tập trung tiền cho vay mua nhà, lấy tiền hoa hồng, rồi chia nhỏ hợp đồng vay nợ này thành các chứng khoán (một loại giấy nợ), rồi bán cho người có tiền (các công ty đầu tư tài chính chấp nhận rủi ro cao, quĩ bảo hiểm, quĩ hưu trí và dân chúng), qua đó họ lại ăn thêm hoa hồng. Tiền bán chứng khoán họ đem trả nợ ngắn hạn dùng lúc đầu để cho vay mua nhà. Mọi rủi ro về nợ sau khi bán chứng khoán thuộc về người mua chứng khoán, chứ không phải công ty tài chính. Cái mới là ở chỗ đó: ăn nhiều tiền nhưng mọi rủi ro thì đẩy cho người khác.
Thường thì lãi suất mua nhà là 7%, nhưng vì tình hình vừa qua, chỉ vì muốn tăng lợi nhuận và hoa hồng, các công ty tài chính chẳng cần điều kiện bảo chứng, có thể cho vay tới 100% giá mua nhà với lãi suất 9%. Nếu so với lãi tiền để dành khoảng 2% thì lãi suất trên quả là lớn, lại thêm các khoản dịch vụ phí cho vay đáng kể khác. Và khi người mượn mất khả năng chi trả, thì tất nhiên trong toàn hệ thống số tiền lãi thu được không đủ để chi cho tiền mất vốn này.
Với cách làm trên, các công ty tài chính hy vọng thay thế ngân hàng, bỏ qua sự kiểm soát của Fed, tha hồ mở rộng hoạt động làm giầu, bất chấp các định chế tài chính cần thiết mà Fed áp dụng cho ngân hàng. Trước cuộc đại khủng hoảng năm 1933, các ngân hàng ở Mỹ cũng không chịu sự kiểm soát nào. Nhưng sau này, Fed, một loại ngân hàng trung ương (NHTƯ), ra đời đã thiết lập các định chế về cho vay, dự trữ bắt buộc, bảo hiểm tiền ký gửi, và qua đó kiểm tra chặt chẽ hoạt động của ngân hàng nhằm bảo đảm khả năng chi trả của chúng và tất nhiên nếu cần NHTƯ sẽ đứng ra giải quyết. Vai trò của NHTƯ rất quan trọng bởi vì nếu một ngân hàng thương mại phá sản, tâm lý bày đàn có thể đẩy mọi người có tiền ký gửi rút tiền, đưa đến sự sụp đổ của toàn bộ hệ thống, nếu không được NHTƯ can thiệp.
Về nguyên tắc, cách làm của công ty tài chính cũng không khác gì ngân hàng, tức là làm trung gian giữa người có vốn và người muốn mua nhà, nhưng quá trình thì ngược, nói chung họ phải là vay nóng, ngắn hạn cho vay mua nhà rồi chia nhỏ thành chứng khoán, bán ra thu hồi vốn để trả lại nợ ngắn hạn. Đáng lẽ người mua chứng khoán phải chịu mọi thiệt thòi, nhưng trớ trêu thay, các công ty tài chính đã không thể bán đi hết các khoản nợ để đổ toàn bộ rủi ro cho người khác.

Tình hình đang đi về đâu?


Khó lòng biết tình hình đi về đâu. Nhưng rõ ràng là có một số vấn đề sẽ tiếp tục xảy ra trong nền kinh tế Mỹ:

Giá nhà sẽ tiếp tục xuống. Cho đến nay giá nhà ở một số nơi như thành phố New York gần như chưa bị ảnh hưởng. Nhưng với số người trong khu vực tài chính mất việc làm, khả năng xuống giá ở New York là rất cao.
Lạm phát trong tương lai sẽ tăng cao dù giá xăng dầu xuống vì mức tín dụng được Fed đẩy mạnh để cứu nguy các công ty tài chính và để nền kinh tế không đi vào suy thoái. Điều có thể xảy ra là nền kinh tế suy thoái hoặc phát triển chậm nhưng lạm phát vẫn cao.
Suy thoái ngày càng mang tính toàn cầu. Thị trường chung châu Âu (quí hai giảm 0,1%) và Nhật (quí hai giảm 0,7%) đã đi vào suy thoái, còn Mỹ thì quí hai bất ngờ tăng 3,3% vì tăng được xuất khẩu, giảm nhập khẩu và tăng chi tiêu quốc phòng. Nhưng điều này sẽ không tiếp tục vì đồng Mỹ đang lên giá trở lại và dấu hiệu chi tiêu của dân chúng sẽ giảm mạnh, nhất là vào tháng 8, số thất nghiệp tăng lên 6,1% và thêm 84 ngàn người mất việc.
Có thể khủng hoảng tài chính sẽ không xảy ra ở châu Á và châu Âu nói chung, nhưng mất mát tài chính do đầu tư tài chính sang Mỹ sẽ rất lớn, làm ảnh hưởng đến đầu tư nói chung trên thế giới.

Vũ Quang Việt
Nguồn : Bài đã đăng trên Lao Động số ra ngày 16.9.2008, đây là bản gốc tác giả gửi cho Diễn Đàn

[letmebe]

1 ghi chú là FED cũng do 12 ngân hàng tư nhân lớn nhất Mỹ lập ra. Đừng quá hi vọng FED sẽ cứu dân thường thay vì cứu bản thân các cổ đông của FED trước

[HuongDoanhChu]

Vang, đúng rồi. Đây là nhận định của một Tiến Sỹ đang làm cho cục thống kê Liên hiệp quốc ở New York thôi. Tất nhiên, trong cuộc khủng hoảng thì thiệt thòi nhất vẫn là người nghèo & tầng lớp trung lưu. Chế tài là để cứu người giàu mà.